Ogofâu Arddangos Cenedlaethol - Dan yr Ogof

Cyflwyniad

Mae Canolfan Ogofâu Arddangos Cenedlaethol Cymru yng nghanol harddwch digymar Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, ac yno ceir golwg ryfeddol ar ffenomena naturiol ffurfiant ogofâu. Mae ogofâu Dan yr Ogof wedi eu gwneud o galchfaen carbonifferaidd, a ffurfiwyd tua 315 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Gan fod craciau ac agennau yn y graig, bu modd i ddwr lifo trwyddi, gan doddi’r calchfaen a chreu’r ogofâu a welwn ni heddiw.

Mae tair ogof i’w harchwilio: Ogof Arddangos Dan yr Ogof; Ogof yr Eglwys Gadeiriol ac Ogof yr Esgyrn. Mae’r tair yn dangos enghreifftiau nodedig o ffurfiant ogofâu. Yn ogof Dan yr Ogof, stalagtitau a stalagmitau yw’r ffurfiau mwyaf cyffredin, ond mae nodwedd brin hefyd, sef helegtitau, sy’n tyfu i’r ochr, yn wahanol i’r stalagtitau a’r stalagmitau, y mae’r naill yn tyfu i lawr a’r lleill i fyny. Mae enghreifftiau da yn yr ogof hon o garreg ddylif ac o lenni.

Gwelir ffurfiant anarferol yn Ogof yr Esgyrn, lle mae’r stalagtitau ar ffurf cnapau enfawr, wedi eu gorchuddio â gwaddod gwyn. Rhoddwyd yr enw ‘Lloerlaeth’ i’r deunydd hwn gan mor ryfedd yw - mae’n debyg i iogwrt trwchus! Ffurf arall ar galchit yw mewn gwirionedd, lle mae llawer o ddwr, ac weithiau o laid, wedi ei gau am y crisialau.

Yng Nghanolfan Ogofâu Arddangos Cymru hefyd mae Parc y Dinosoriaid lle mae 50 model o ddinosoriaid maint-llawn, fferm ddilys o Oes yr Haearn, Canolfan Ceffylau Gwedd, Cylch Cerrig y Mileniwm, ac Amgueddfa.